EFT – Phương pháp chạm ấn huyệt có thực sự giúp giảm căng thẳng?

Có những nỗi lo mà dù đã cố gắng suy nghĩ tích cực, tự trấn an hay tìm cách quên đi, chúng ta vẫn không thể khiến cơ thể thực sự bình tĩnh. Tại sao vậy?

Bạn từng trải qua một cuộc tranh luận căng thẳng. Dù mọi chuyện đã kết thúc, tâm trí vẫn liên tục nhớ lại những lời nói khiến mình tổn thương.

Bạn hiểu rằng không nên tiếp tục suy nghĩ về chuyện ấy, nhưng mỗi lần ký ức xuất hiện, nhịp tim lại tăng lên, cơ thể căng cứng và cảm giác khó chịu quay trở lại.

Hoặc trước một buổi thuyết trình quan trọng, bạn tự nhủ rằng mình đã chuẩn bị đầy đủ, không có gì phải lo lắng. Thế nhưng, đôi tay vẫn đổ mồ hôi, hơi thở trở nên gấp gáp và tâm trí liên tục hình dung những tình huống xấu nhất.

Những trải nghiệm ấy cho thấy một điều đáng suy ngẫm: Không phải lúc nào việc hiểu rằng mình nên bình tĩnh cũng đủ để khiến cơ thể bình tĩnh.

Cảm xúc không chỉ tồn tại dưới dạng những suy nghĩ. Chúng còn liên quan đến những phản ứng sinh lý như nhịp tim, hơi thở, hoạt động thần kinh và sự thay đổi của hormone.

Trong cuốn sách Từ Tâm trí đến Vật chất, Dawson Church khám phá mối liên hệ giữa trạng thái tinh thần và cơ thể, đồng thời dành nhiều sự chú ý cho một phương pháp có tên EFT – Kỹ thuật Giải phóng Cảm xúc (Emotional Freedom Techniques).

EFT là gì? Vì sao phương pháp này thu hút sự chú ý?

EFT, thường được gọi là phương pháp chạm ấn hoặc tapping, kết hợp việc tập trung vào một cảm xúc hay vấn đề đang gây khó chịu với thao tác dùng các đầu ngón tay gõ nhẹ lên những vị trí nhất định trên cơ thể.

Trong Từ Tâm trí đến Vật chất, Dawson Church giới thiệu EFT như một phương pháp thuộc lĩnh vực tâm lý học năng lượng.

Theo cách lý giải của tác giả, những thao tác chạm ấn tại các huyệt đạo có thể hỗ trợ cơ thể điều chỉnh phản ứng căng thẳng, trong khi việc chú ý đến cảm xúc giúp người thực hành đối diện với trải nghiệm tâm lý của mình.

Điều thú vị là EFT không yêu cầu người thực hành phải lập tức loại bỏ những suy nghĩ tiêu cực.

Thay vào đó, phương pháp này thường bắt đầu bằng việc thừa nhận cảm xúc đang tồn tại.

Một người đang lo lắng có thể nhận diện sự bất an của bản thân, tập trung vào vấn đề cụ thể và kết hợp với thao tác chạm ấn.

Cách tiếp cận ấy gợi mở một góc nhìn khác về việc chăm sóc sức khỏe tinh thần: Thay vì chỉ cố gắng thay đổi suy nghĩ, chúng ta cũng có thể quan tâm đến những phản ứng đang diễn ra trong cơ thể.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa mô tả phương pháp và cơ chế khoa học đã được chứng minh. Hiện vẫn chưa có sự đồng thuận chắc chắn rằng tác động của EFT đến từ việc kích thích các huyệt đạo hoặc điều chỉnh những trường năng lượng như một số lý thuyết đề xuất.

Câu chuyện của Dean: Khi một ký ức vẫn tiếp tục gây tổn thương sau nhiều năm

Trong cuốn sách, Dawson Church kể lại câu chuyện về Dean, một nam y tá 58 tuổi làm việc tại một bệnh viện tâm thần.

Dean mang theo nỗi đau từ cuộc chia tay với người yêu. Dù sự kiện đã qua, anh vẫn thường xuyên nghĩ về khoảnh khắc đưa người yêu đến sân bay và nhìn cô rời đi.

Trong quá trình trao đổi với Dawson Church, những cảm xúc ấy còn dẫn đến một ký ức từ thời thơ ấu.

Khi còn nhỏ, Dean từng nhìn mình trong gương và hình thành niềm tin rằng bản thân không đủ hấp dẫn. Cảm giác thiếu tự tin ấy tiếp tục ảnh hưởng đến cách anh nhìn nhận chính mình trong những năm sau đó.

Theo lời kể của tác giả, Dean được thực hành EFT trong một buổi làm việc tập trung vào những ký ức gây đau khổ. Sau buổi thực hành, anh cho biết cảm thấy dễ chịu hơn.

Trường hợp này cho thấy một khía cạnh đáng chú ý trong trải nghiệm cảm xúc của con người.

Đôi khi, điều khiến chúng ta đau khổ không chỉ là sự kiện đang xảy ra, mà còn là những ý nghĩa và ký ức được gợi lại từ sự kiện ấy.

Một lời từ chối ở hiện tại có thể khiến chúng ta nhớ đến cảm giác bị bỏ rơi trước đây. Một thất bại trong công việc có thể đánh thức niềm tin rằng bản thân không đủ giỏi.

Tuy nhiên, câu chuyện của Dean là một trường hợp cá nhân được Dawson Church thuật lại, không phải bằng chứng cho thấy EFT có thể giải quyết mọi tổn thương tâm lý.

Giá trị của câu chuyện nằm ở việc khơi gợi một câu hỏi: Khi trải nghiệm cảm xúc gắn liền với phản ứng cơ thể, liệu những phương pháp kết hợp cả hai khía cạnh có thể hỗ trợ con người giảm bớt căng thẳng?

Nghiên cứu của Dawson Church: EFT ảnh hưởng đến cortisol như thế nào?

Để tìm hiểu câu hỏi này, Dawson Church cùng Garret Yount và Audrey Brooks thực hiện một nghiên cứu được công bố năm 2012 trên The Journal of Nervous and Mental Disease.

Nghiên cứu có 83 người tham gia, được phân ngẫu nhiên vào ba nhóm: thực hành EFT, tham gia buổi phỏng vấn hỗ trợ tâm lý hoặc không nhận can thiệp.

Nhóm nghiên cứu đo mức cortisol trong nước bọt trước và sau khoảng thời gian can thiệp, đồng thời đánh giá các triệu chứng khó chịu về tâm lý.

Cortisol là một hormone thiết yếu, tham gia điều hòa chuyển hóa, nhịp sinh học và phản ứng căng thẳng của cơ thể.

Kết quả cho thấy, sau một buổi thực hành kéo dài một giờ, nồng độ cortisol ở nhóm EFT giảm trung bình khoảng 24,4%, trong khi hai nhóm còn lại giảm khoảng 14%.

Nhóm EFT cũng ghi nhận sự cải thiện ở một số thang đo về mức độ khó chịu tâm lý.

Đây là kết quả đáng quan tâm, bởi nó không chỉ dựa trên cảm nhận chủ quan mà còn sử dụng một chỉ số sinh học có thể đo lường.

Tuy nhiên, việc cortisol giảm sau một buổi thực hành không đồng nghĩa với việc EFT đã được chứng minh có thể điều trị các bệnh lý liên quan đến căng thẳng.

Cortisol vốn thay đổi tự nhiên theo thời gian trong ngày. Để hiểu rõ hiệu quả của một phương pháp, các nhà khoa học cần tiếp tục nghiên cứu trên những nhóm lớn hơn, so sánh với những phương pháp điều trị khác và theo dõi kết quả lâu dài.

Những nghiên cứu mới nói gì về hiệu quả của EFT?

Sau nghiên cứu của Dawson Church, nhiều công trình tiếp tục tìm hiểu hiệu quả của EFT đối với căng thẳng và lo âu.

Đáng chú ý, một tổng quan hệ thống công bố năm 2025 đã phân tích bảy thử nghiệm ngẫu nhiên với tổng cộng 506 người tham gia.

Kết quả cho thấy những nhóm thực hành EFT thường ghi nhận mức lo âu giảm so với nhóm không được can thiệp.

Tuy nhiên, khi so sánh với các phương pháp chủ động khác, kết quả không phải lúc nào cũng cho thấy EFT vượt trội. Trong nghiên cứu so sánh với liệu pháp nhận thức hành vi (CBT), tổng quan này không ghi nhận sự khác biệt có ý nghĩa thống kê giữa hai phương pháp.

Một phân tích tổng hợp được công bố năm 2026 tiếp tục đánh giá 17 thử nghiệm ngẫu nhiên về EFT đối với căng thẳng tâm lý và sinh lý.

Kết quả ghi nhận những cải thiện đáng kể về mức độ căng thẳng được người tham gia báo cáo, cùng những thay đổi nhỏ đến vừa ở các chỉ số căng thẳng sinh lý.

Dù vậy, phần lớn nghiên cứu được đánh giá vẫn có những hạn chế hoặc nguy cơ sai lệch nhất định.

Những phát hiện này cho thấy EFT là một phương pháp hỗ trợ đáng tiếp tục nghiên cứu, nhưng chưa đủ cơ sở để khẳng định nó vượt trội hơn những liệu pháp tâm lý đã được thiết lập hoặc có thể thay thế việc điều trị chuyên môn.

Đây cũng là điểm cần lưu ý khi tiếp cận các phương pháp chăm sóc sức khỏe tinh thần: Một kết quả nghiên cứu tích cực có thể mở ra hướng khám phá mới, nhưng không nên được diễn giải thành lời hứa chắc chắn về hiệu quả.

Điều gì khiến một phương pháp đơn giản có thể giúp con người cảm thấy dễ chịu hơn?

Một khía cạnh đáng suy ngẫm của EFT nằm ở sự kết hợp giữa việc nhận diện cảm xúc, tập trung vào trải nghiệm cụ thể và thực hiện những thao tác có tính lặp lại.

Khi đang lo lắng, chúng ta thường có xu hướng chạy trốn cảm xúc bằng cách chuyển sự chú ý sang công việc, điện thoại hoặc những hoạt động khác.

Điều đó đôi khi giúp phân tán sự khó chịu trong thời gian ngắn, nhưng không nhất thiết giúp chúng ta hiểu điều gì đang khiến mình bất an.

EFT tiếp cận vấn đề theo hướng khác: Người thực hành được khuyến khích chú ý đến trải nghiệm đang gây khó chịu thay vì lập tức phủ nhận nó.

Tuy nhiên, giới nghiên cứu vẫn cần làm rõ tác dụng của từng thành phần trong phương pháp. Liệu lợi ích đến từ thao tác chạm ấn, quá trình tiếp xúc có kiểm soát với cảm xúc, sự tập trung, kỳ vọng của người thực hành hay sự kết hợp của nhiều yếu tố?

Đây là những câu hỏi chưa thể giải đáp hoàn toàn.

Vì thế, thay vì xem EFT như một phương pháp kỳ diệu có thể giải phóng mọi cảm xúc tiêu cực, chúng ta có thể nhìn nhận nó như một công cụ hỗ trợ tiềm năng trong hành trình học cách đối diện với căng thẳng.

Với những cảm xúc thông thường trong cuộc sống, việc tạm dừng, nhận diện điều mình đang trải qua, thư giãn và quan sát phản ứng của cơ thể có thể là những bước khởi đầu hữu ích.

Nhưng khi lo âu kéo dài, ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc hoặc các mối quan hệ, chúng ta nên tìm kiếm sự hỗ trợ từ chuyên gia sức khỏe tâm thần. EFT không nên được dùng để thay thế những phương pháp điều trị cần thiết.

Chăm sóc tâm trí cũng là học cách lắng nghe cơ thể

Có lẽ, điều khiến EFT trở thành một chủ đề đáng khám phá không chỉ nằm ở những nghiên cứu về cortisol hay những thao tác chạm ấn.

Nó còn gợi nhắc chúng ta về mối liên hệ giữa những trải nghiệm bên trong và phản ứng của cơ thể.

Chúng ta thường dành nhiều thời gian để phân tích suy nghĩ, tìm hiểu nguyên nhân của cảm xúc và cố gắng thuyết phục bản thân phải mạnh mẽ hơn.

Nhưng đôi khi, điều cần thiết trước tiên là nhận ra mình đang căng thẳng, mệt mỏi hoặc tổn thương.

Một người có thể hiểu rất rõ rằng mình không nên lo lắng, nhưng vẫn cần thời gian để cơ thể trở lại trạng thái bình tĩnh.

Một người có thể nhận thức được quá khứ đã qua, nhưng vẫn cần được hỗ trợ để đối diện với những ký ức khó khăn.

Trong Từ Tâm trí đến Vật chất, Dawson Church đưa người đọc khám phá mối quan hệ giữa tâm trí, cảm xúc và những phản ứng sinh học, đồng thời giới thiệu EFT như một trong những phương pháp ông nghiên cứu nhằm hỗ trợ giảm căng thẳng.

Dù không phải mọi cách lý giải của tác giả đều đã được khoa học xác nhận, cuốn sách vẫn mở ra những câu hỏi đáng suy ngẫm về cách con người chăm sóc đời sống tinh thần và thể chất.

Bởi đôi khi, học cách bình tĩnh không chỉ là thay đổi điều chúng ta đang nghĩ, mà còn là biết lắng nghe những gì cơ thể đang trải qua.

Khám phá sâu hơn những nghiên cứu, câu chuyện và góc nhìn của Dawson Church về mối liên hệ giữa tâm trí với cơ thể qua cuốn sách Từ Tâm trí đến Vật chất, hiện có tại Happy Live.