Vì sao trạng thái cảm xúc của một người có thể ảnh hưởng đến những người xung quanh?

Có bao giờ bạn bước vào một căn phòng với tâm trạng hoàn toàn bình thường, nhưng chỉ sau vài phút trò chuyện với một người đang lo lắng hoặc tức giận, bạn cũng bắt đầu cảm thấy nặng nề theo?

Một buổi sáng, bạn đến công ty với tinh thần khá thoải mái. Nhưng khi cuộc họp bắt đầu, người quản lý liên tục thể hiện sự căng thẳng, chỉ trích những sai sót và nói chuyện bằng giọng điệu gay gắt.

Không lâu sau, bầu không khí trở nên im lặng. Mọi người bắt đầu dè chừng khi phát biểu, những ý tưởng mới ít được chia sẻ hơn và cảm giác áp lực dần lan rộng khắp căn phòng.

Ngược lại, có những người chỉ cần xuất hiện cũng khiến chúng ta cảm thấy dễ chịu.

Họ không nhất thiết phải nói những điều đặc biệt. Đôi khi, chỉ một nụ cười chân thành, một lời hỏi han hoặc thái độ bình tĩnh trước khó khăn cũng đủ khiến những người xung quanh cảm thấy được động viên.

Những trải nghiệm ấy gợi mở một câu hỏi đáng suy ngẫm: Liệu cảm xúc có thực sự chỉ tồn tại bên trong mỗi cá nhân, hay chúng ta đang liên tục tác động đến trạng thái tinh thần của nhau mà không nhận ra?

Trong cuốn sách Từ Tâm trí đến Vật chất, Dawson Church khám phá mối liên hệ giữa tâm trí con người và môi trường xã hội, đặc biệt là cách cảm xúc có thể lan truyền từ người này sang người khác.

Điều thú vị là hiện tượng này không chỉ xuất hiện trong những câu chuyện đời thường, mà còn là một chủ đề được nghiên cứu trong tâm lý học và khoa học thần kinh.

Lan truyền cảm xúc: Khi tâm trạng của người khác trở thành một phần trải nghiệm của chúng ta

Trong tâm lý học, hiện tượng lan truyền cảm xúc, hay Emotional Contagion, được dùng để mô tả quá trình trạng thái cảm xúc của một người ảnh hưởng đến cảm xúc của người khác thông qua tương tác.

Hãy nghĩ đến những lần bạn bật cười khi nhìn thấy người khác cười, dù chưa biết chuyện gì đang xảy ra.

Hoặc khi chứng kiến một người thân bật khóc, bạn cũng cảm thấy nghẹn ngào dù bản thân không trực tiếp trải qua sự kiện khiến họ đau buồn.

Cảm xúc có thể được truyền đạt qua nét mặt, giọng nói, cử chỉ, ngôn ngữ và cách chúng ta phản ứng với nhau.

Khi trò chuyện, con người thường vô thức chú ý đến những tín hiệu từ người đối diện. Một giọng nói run rẩy có thể gợi lên sự lo lắng. Một thái độ bình tĩnh có thể khiến người khác cảm thấy an tâm hơn.

Trong một số trường hợp, chúng ta còn có xu hướng điều chỉnh biểu cảm hoặc hành vi của mình theo người đang tương tác.

Tuy nhiên, lan truyền cảm xúc không có nghĩa chúng ta luôn cảm thấy giống hệt người đối diện.

Đôi khi, cơn giận của một người khiến người khác tức giận theo. Nhưng cũng có lúc nó khiến người đối diện sợ hãi hoặc muốn tránh xa.

Cách cảm xúc được tiếp nhận phụ thuộc vào mối quan hệ, hoàn cảnh, kinh nghiệm và cách mỗi người diễn giải tình huống.

Dù vậy, một điều đáng chú ý vẫn tồn tại: Trạng thái tinh thần của chúng ta không hoàn toàn độc lập với môi trường cảm xúc mà mình tiếp xúc mỗi ngày.

Khoa học thần kinh phát hiện điều gì khi hai người giao tiếp?

Một trong những nội dung thú vị được Dawson Church đề cập trong Từ Tâm trí đến Vật chất là hiện tượng hoạt động não bộ của người nói và người nghe có thể thể hiện những mô hình tương đồng trong quá trình giao tiếp.

Năm 2010, các nhà nghiên cứu Greg Stephens, Lauren Silbert và Uri Hasson tại Đại học Princeton công bố một nghiên cứu trên Proceedings of the National Academy of Sciences (PNAS).

Bằng phương pháp chụp cộng hưởng từ chức năng (fMRI), nhóm nghiên cứu quan sát hoạt động não của người kể chuyện và những người nghe câu chuyện.

Kết quả ghi nhận rằng hoạt động tại một số vùng não của người nói và người nghe có sự tương ứng về thời gian trong quá trình giao tiếp.

Đặc biệt, mức độ tương ứng ở một số tín hiệu còn có liên hệ với khả năng hiểu nội dung câu chuyện.

Năm 2017, một nhóm nghiên cứu khác tại Đại học Drexel tiếp tục tìm hiểu hiện tượng này bằng công nghệ quang phổ cận hồng ngoại chức năng (fNIRS), cho phép ghi nhận một số thay đổi liên quan đến hoạt động não.

Kết quả cho thấy, khi người nghe hiểu ngôn ngữ và nội dung được truyền đạt, hoạt động não giữa hai bên có thể thể hiện sự tương đồng rõ ràng hơn so với khi người nghe không hiểu ngôn ngữ của câu chuyện.

Hiện tượng này thường được nghiên cứu dưới khái niệm sự đồng bộ hoặc liên kết thần kinh giữa các cá nhân (inter-brain coupling).

Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa hai bộ não đang trực tiếp đọc suy nghĩ của nhau hoặc truyền cảm xúc qua một nguồn năng lượng vô hình.

Các kết quả nghiên cứu chủ yếu cho thấy hoạt động thần kinh của người nói và người nghe có thể được điều chỉnh theo những thông tin và trải nghiệm giao tiếp chung.

Đây là một phát hiện đáng quan tâm, bởi nó gợi ý rằng giao tiếp không đơn giản là một người phát ra thông tin và người còn lại tiếp nhận.

Đó còn là quá trình hai con người cùng tham gia vào việc xây dựng sự hiểu biết.

Và khi chúng ta thực sự lắng nghe, não bộ cũng tham gia vào quá trình xử lý những trải nghiệm mà người khác đang chia sẻ.

Cảm xúc có thể ảnh hưởng đến cả một tập thể như thế nào?

Tác động của cảm xúc không chỉ xuất hiện trong những cuộc trò chuyện giữa hai người.

Trong môi trường làm việc, trạng thái tinh thần của một thành viên cũng có thể ảnh hưởng đến cách cả nhóm hợp tác và ra quyết định.

Năm 2002, nhà nghiên cứu Sigal Barsade công bố công trình The Ripple Effect: Emotional Contagion and Its Influence on Group Behavior trên tạp chí Administrative Science Quarterly.

Trong thí nghiệm, một thành viên được bố trí để thể hiện những trạng thái cảm xúc khác nhau khi tham gia hoạt động ra quyết định nhóm.

Kết quả cho thấy cảm xúc được thể hiện có thể ảnh hưởng đến tâm trạng và quá trình tương tác của những người còn lại.

Những nhóm chịu tác động từ cảm xúc tích cực ghi nhận sự hợp tác tốt hơn, ít xung đột hơn và đánh giá hiệu quả thực hiện nhiệm vụ tích cực hơn.

Phát hiện này giúp chúng ta nhìn nhận lại vai trò của cảm xúc trong công việc.

Một nhà quản lý không chỉ tác động đến nhân viên bằng kế hoạch, chỉ tiêu hay những quyết định chuyên môn.

Cách họ phản ứng trước sai sót, thể hiện sự thất vọng hoặc giữ bình tĩnh khi gặp khó khăn cũng có thể ảnh hưởng đến bầu không khí chung.

Tương tự, trong gia đình, cách một người thể hiện cảm xúc có thể tác động đến những cuộc trò chuyện và trải nghiệm của các thành viên khác.

Điều này không có nghĩa chúng ta phải luôn vui vẻ để người khác cảm thấy thoải mái.

Nhưng nó nhắc nhở rằng cảm xúc và hành vi của mỗi người đều có thể góp phần hình thành môi trường tâm lý mà những người xung quanh đang sống trong đó.

Đôi khi, sự bình tĩnh của một người không thể giải quyết mọi vấn đề, nhưng có thể tạo ra điều kiện để mọi người cùng đối diện với vấn đề theo cách ít căng thẳng hơn.

Mạng xã hội cũng có thể trở thành môi trường lan truyền cảm xúc

Trong Từ Tâm trí đến Vật chất, Dawson Church đề cập đến một nghiên cứu nổi tiếng được công bố năm 2014 về hiện tượng lan truyền cảm xúc trên Facebook.

Nghiên cứu do Adam Kramer, Jamie Guillory và Jeffrey Hancock thực hiện, với dữ liệu từ 689.003 người dùng.

Trong thí nghiệm, nhóm nghiên cứu điều chỉnh tỷ lệ nội dung mang sắc thái cảm xúc tích cực hoặc tiêu cực xuất hiện trên bảng tin của người tham gia.

Kết quả ghi nhận rằng khi người dùng tiếp xúc với ít nội dung tích cực hơn, các bài viết họ đăng sau đó cũng có xu hướng sử dụng ít từ ngữ tích cực hơn.

Khi lượng nội dung tiêu cực được giảm xuống, xu hướng ngược lại xuất hiện.

Điều đáng chú ý là sự thay đổi này diễn ra thông qua nội dung trực tuyến, ngay cả khi người dùng không trực tiếp gặp gỡ hay trò chuyện với nhau.

Tuy nhiên, mức độ tác động được ghi nhận trong nghiên cứu là rất nhỏ. Hơn nữa, nghiên cứu cũng gây tranh luận nghiêm trọng về vấn đề đạo đức, đặc biệt liên quan đến sự đồng thuận của người tham gia.

Dẫu vậy, phát hiện này gợi ra một câu hỏi gần gũi với cuộc sống hiện đại.

Mỗi ngày, chúng ta đang để những nội dung nào ảnh hưởng đến trạng thái tinh thần của mình?

Là những câu chuyện khơi gợi sự hiểu biết và đồng cảm, hay những cuộc tranh cãi liên tục khiến chúng ta tức giận?

Là những thông tin giúp mình đưa ra quyết định tốt hơn, hay những nội dung tạo ra cảm giác lo lắng nhưng không mang lại khả năng hành động?

Chúng ta không thể và cũng không nên tránh hoàn toàn tin tức tiêu cực. Nhưng việc chủ động lựa chọn nguồn thông tin, thời gian tiếp nhận và cách phản ứng trước nội dung có thể giúp chúng ta sử dụng mạng xã hội có ý thức hơn.

Làm thế nào để tạo ra những ảnh hưởng cảm xúc tích cực trong cuộc sống?

Trong Từ Tâm trí đến Vật chất, Dawson Church khuyến khích người đọc chủ động xây dựng những kết nối tích cực với người khác.

Tác giả gợi ý những hành động đơn giản như dành thời gian trò chuyện với người thân, lắng nghe điều họ muốn chia sẻ, thể hiện sự biết ơn và chú ý hơn đến những tương tác hằng ngày.

Những hành động ấy không nhất thiết tạo ra thay đổi lớn ngay lập tức.

Nhưng chúng có thể góp phần xây dựng cảm giác được tôn trọng, thấu hiểu và kết nối trong các mối quan hệ.

Hãy thử hình dung hai cách phản ứng trước cùng một tình huống.

Một người đồng nghiệp mắc sai sót trong công việc.

Nếu người quản lý lập tức trách móc bằng thái độ gay gắt, cuộc trò chuyện có thể nhanh chóng chuyển thành sự phòng vệ và căng thẳng.

Nhưng nếu người quản lý bình tĩnh tìm hiểu nguyên nhân và cùng nhân viên xác định giải pháp, cả hai có thể có thêm cơ hội giải quyết vấn đề hiệu quả hơn.

Điều khác biệt không nằm ở việc sai sót có xảy ra hay không, mà ở cách cảm xúc được thể hiện trong quá trình xử lý.

Trong gia đình cũng vậy, đôi khi điều một người cần không phải là lời khuyên ngay lập tức, mà là cảm giác có ai đó thực sự lắng nghe.

Một cuộc trò chuyện không phán xét có thể không xóa bỏ mọi nỗi buồn, nhưng có thể giúp người đang gặp khó khăn cảm thấy ít cô đơn hơn.

Tất nhiên, việc xây dựng môi trường cảm xúc tích cực không đồng nghĩa với trách nhiệm phải luôn làm người khác vui vẻ.

Chúng ta vẫn cần được phép buồn bã, thất vọng và thể hiện những cảm xúc khó khăn một cách phù hợp.

Điều quan trọng là học cách nhận biết trạng thái của bản thân và lựa chọn cách giao tiếp mà không gây thêm tổn thương không cần thiết.

Những cảm xúc bạn nuôi dưỡng có thể ảnh hưởng đến nhiều người hơn bạn nghĩ

Chúng ta thường xem phát triển bản thân là một hành trình mang tính cá nhân.

Chúng ta đọc sách để hiểu mình hơn, rèn luyện cảm xúc để sống bình tĩnh hơn và xây dựng những thói quen tốt để cải thiện chất lượng cuộc sống.

Nhưng khi một người thay đổi cách phản ứng trước khó khăn, điều đó có thể ảnh hưởng đến cả những mối quan hệ xung quanh họ.

Một người học cách lắng nghe có thể khiến cuộc trò chuyện trở nên chân thành hơn.

Một người biết điều tiết cơn giận có thể giúp giảm bớt những cuộc xung đột không cần thiết.

Một người chủ động thể hiện sự biết ơn có thể khiến những người xung quanh cảm thấy được ghi nhận.

Trong Từ Tâm trí đến Vật chất, Dawson Church mở rộng chủ đề này sang những giả thuyết về trường năng lượng và ý thức tập thể. Đây là những cách diễn giải của tác giả, chưa phải kết luận được khoa học thần kinh hiện đại xác nhận.

Tuy vậy, những nghiên cứu về lan truyền cảm xúc và sự đồng bộ hoạt động não khi giao tiếp đã cung cấp một góc nhìn thực tế hơn: Con người không sống hoàn toàn tách biệt về mặt tâm lý. Những tương tác hằng ngày có thể ảnh hưởng đến cảm xúc, sự hiểu biết và hành vi của nhau.

Vì thế, chăm sóc đời sống tinh thần của bản thân không chỉ có ý nghĩa đối với riêng mình.

Nó còn có thể góp phần tạo ra những cuộc trò chuyện tốt đẹp hơn, những mối quan hệ lành mạnh hơn và một môi trường sống dễ chịu hơn cho những người xung quanh.

Bởi đôi khi, điều bạn mang đến cho người khác không chỉ là những lời mình nói, mà còn là cách bạn khiến họ cảm thấy khi ở cạnh mình.

Khám phá sâu hơn về mối liên hệ giữa tâm trí, não bộ, cảm xúc và môi trường xung quanh qua cuốn sách Từ Tâm trí đến Vật chất – Dawson Church, hiện có tại Happy Live.