Sự kỳ vọng ảnh hưởng đến cơ thể như thế nào?
Sự kỳ vọng là gì? Vì sao điều ta mong đợi ảnh hưởng cơ thể?
Trước một buổi phỏng vấn quan trọng, bạn có thể cảm thấy tim đập nhanh, lòng bàn tay đổ mồ hôi và bụng hơi khó chịu. Cuộc phỏng vấn chưa bắt đầu, người tuyển dụng cũng chưa đưa ra bất kỳ câu hỏi nào, nhưng cơ thể đã xuất hiện những phản ứng rõ rệt.
Điều gì khiến chúng ta căng thẳng trước cả khi sự việc thực sự diễn ra?
Một phần câu trả lời nằm ở sự kỳ vọng. Não bộ không chỉ phản ứng với những gì đang xảy ra mà còn liên tục dự đoán điều có thể xảy đến. Những dự đoán ấy có thể ảnh hưởng đến cảm xúc, sự chú ý, hành vi và một số phản ứng sinh lý.
Đặc biệt, trong nghiên cứu về hiệu ứng giả dược, kỳ vọng được xem là một yếu tố quan trọng giúp giải thích vì sao bối cảnh điều trị có thể ảnh hưởng đến trải nghiệm của bệnh nhân.
Sự kỳ vọng là gì?
Sự kỳ vọng là trạng thái một người dự đoán hoặc tin rằng một sự kiện, kết quả hay trải nghiệm nhất định có khả năng xảy ra trong tương lai.
Chẳng hạn, trước khi bước vào phòng thi, một học sinh có thể kỳ vọng mình sẽ làm tốt vì đã chuẩn bị kỹ. Ngược lại, người từng nhiều lần gặp khó khăn trong thi cử có thể dự đoán rằng mình sẽ tiếp tục thất bại.
Hai người có thể đối diện với những tình huống tương tự, nhưng cách họ dự đoán kết quả lại khác nhau.
Kỳ vọng được hình thành từ nhiều nguồn, bao gồm kinh nghiệm cá nhân, thông tin tiếp nhận, niềm tin sẵn có và những gì người khác nói với chúng ta.
Điều quan trọng là kỳ vọng không đồng nghĩa với kết quả thực tế. Một người tin rằng mình sẽ thất bại vẫn có thể thành công, cũng như một người rất tự tin vẫn có thể gặp khó khăn.
Tuy nhiên, những gì chúng ta mong đợi có thể ảnh hưởng đến cách chúng ta bước vào trải nghiệm ấy.
Vì sao não bộ thường dự đoán trước những điều chưa xảy ra?
Hãy tưởng tượng bạn từng có một trải nghiệm không tốt khi phát biểu trước đám đông. Trong lần thuyết trình tiếp theo, dù chưa đứng trước khán giả, bạn đã hình dung cảnh mình quên lời hoặc bị người khác đánh giá.
Ký ức cũ có thể góp phần hình thành dự đoán mới. Khi dự đoán ấy gắn với cảm giác lo lắng, bạn có thể trở nên nhạy cảm hơn với những dấu hiệu cho thấy mọi chuyện đang diễn ra không thuận lợi.
Ví dụ, một người nghe có vẻ thiếu tập trung cũng đủ khiến bạn nghĩ rằng bài trình bày của mình không hấp dẫn.
Nhưng nếu kỳ vọng theo hướng khác, bạn có thể chú ý nhiều hơn đến những người đang lắng nghe và đặt câu hỏi.
Điều này không có nghĩa chúng ta tự tạo ra mọi kết quả chỉ bằng suy nghĩ. Kỳ vọng chủ yếu ảnh hưởng đến cách chúng ta tiếp nhận, diễn giải và phản ứng trước tình huống.
Cùng một sự việc, điều ta dự đoán trước đó có thể khiến trải nghiệm trở nên rất khác nhau.
Sự kỳ vọng ảnh hưởng đến cơ thể như thế nào?
Một trong những biểu hiện dễ nhận thấy nhất là phản ứng trước các tình huống gây căng thẳng.
Khi dự đoán mình sắp đối diện với điều đáng lo ngại, cơ thể có thể xuất hiện những thay đổi như tim đập nhanh, cơ bắp căng lên hoặc cảm giác khó chịu ở bụng.
Những phản ứng này liên quan đến các hệ thống điều hòa căng thẳng, trong đó có hệ thần kinh tự chủ.
Tuy nhiên, không phải mọi thay đổi sinh lý đều do kỳ vọng gây ra. Cơ thể còn chịu ảnh hưởng từ tình trạng sức khỏe, môi trường và nhiều quá trình sinh học khác.
Trong Bạn là Nhà Giả Dược, Joe Dispenza đặc biệt quan tâm đến mối liên hệ giữa điều con người mong đợi, cảm xúc đi kèm và phản ứng của cơ thể. Tác giả cho rằng kỳ vọng không chỉ là một suy nghĩ đơn thuần mà còn có thể gắn với trạng thái cảm xúc của người trải nghiệm.
Đây là một phần trong cách tác giả giải thích mối quan hệ giữa tâm trí và cơ thể. Tuy nhiên, không nên hiểu rằng mọi kỳ vọng đều có thể tạo ra những thay đổi sinh học như mong muốn.
Vì sao kỳ vọng đóng vai trò quan trọng trong hiệu ứng giả dược?
Giả sử một bệnh nhân được thông báo rằng họ sắp sử dụng một phương pháp điều trị có khả năng giúp giảm đau.
Thông tin này có thể tạo ra kỳ vọng về sự cải thiện. Trong một số điều kiện nghiên cứu, kỳ vọng tích cực có thể góp phần làm thay đổi cảm nhận đau, ngay cả khi bệnh nhân sử dụng giả dược không chứa hoạt chất điều trị đặc hiệu.
Đây là một trong những cơ chế được nghiên cứu trong hiệu ứng placebo.
Cuốn sách đề cập đến những trường hợp bệnh nhân phản ứng với giả dược và các nghiên cứu về vai trò của niềm tin, lời gợi ý cũng như trải nghiệm điều trị trước đó.
Tuy nhiên, cần phân biệt giữa sự cải thiện được quan sát trong nhóm dùng giả dược và hiệu ứng giả dược thực sự. Không phải mọi thay đổi trong nhóm này đều bắt nguồn từ kỳ vọng; diễn biến tự nhiên của triệu chứng và những yếu tố khác cũng có thể góp phần.
Hơn nữa, hiệu ứng giả dược không xuất hiện giống nhau ở tất cả bệnh nhân hay mọi loại bệnh.
Kỳ vọng có thể ảnh hưởng đến một số trải nghiệm điều trị, nhưng không thể thay thế tác dụng của thuốc hoặc các phương pháp chăm sóc y tế cần thiết.
Khi kỳ vọng tiêu cực khiến trải nghiệm trở nên khó chịu hơn
Không phải kỳ vọng nào cũng hướng đến kết quả tốt.
Một người được cảnh báo rằng phương pháp điều trị có thể gây đau đầu đôi khi sẽ chú ý nhiều hơn đến cảm giác khó chịu ở vùng đầu. Trong một số trường hợp, kỳ vọng tiêu cực có thể góp phần làm tăng cảm nhận triệu chứng.
Hiện tượng này có liên quan đến hiệu ứng nocebo.
Chẳng hạn, khi đọc thông tin về tác dụng phụ của thuốc, một người có thể trở nên lo lắng và theo dõi cơ thể sát sao hơn. Nếu xuất hiện một cảm giác bất thường, họ có thể nhanh chóng liên hệ nó với tác dụng phụ vừa đọc.
Điều đó không có nghĩa tác dụng phụ chỉ là tưởng tượng. Thuốc có thể gây ra tác dụng phụ thực sự, và mọi triệu chứng cần được đánh giá dựa trên tình trạng cụ thể.
Nocebo giúp chúng ta hiểu rằng cách truyền đạt thông tin và sự kỳ vọng có thể ảnh hưởng đến trải nghiệm triệu chứng, chứ không chứng minh suy nghĩ tiêu cực là nguyên nhân của mọi bệnh tật.
Vì sao cùng một lời gợi ý lại tạo ra phản ứng khác nhau?
Nếu kỳ vọng có ảnh hưởng đến trải nghiệm, tại sao không phải ai cũng phản ứng giống nhau?
Một người có thể cảm thấy yên tâm khi được bác sĩ giải thích về phương pháp điều trị. Người khác lại cần thêm thông tin hoặc từng có trải nghiệm không tốt nên vẫn cảm thấy nghi ngờ.
Trong cuốn sách, tác giả cũng đề cập đến sự khác biệt giữa các cá nhân trong khả năng tiếp nhận lời gợi ý và phản ứng với giả dược.
Điều này cho thấy kỳ vọng không phải một công tắc có thể bật lên theo ý muốn.
Trải nghiệm trước đó, niềm tin, bối cảnh và đặc điểm cá nhân đều có thể góp phần tạo nên sự khác biệt.
Vì vậy, việc yêu cầu một người chỉ cần tin tưởng hơn để cảm thấy tốt hơn là cách nhìn quá đơn giản, đặc biệt khi họ đang đối diện với vấn đề sức khỏe thực sự.
Làm thế nào để không bị kỳ vọng cũ chi phối?
Kỳ vọng có thể hữu ích khi giúp chúng ta chuẩn bị cho tương lai. Nhưng nếu luôn dự đoán kết quả dựa trên một trải nghiệm tiêu cực, chúng ta có thể bỏ qua những khả năng khác.
Một cách thực tế là tập phân biệt giữa điều mình dự đoán và điều đã thực sự xảy ra.
Ví dụ, trước một cuộc họp, bạn nghĩ: “Chắc chắn mọi người sẽ phản đối ý kiến của mình.”
Thay vì xem đây là sự thật, hãy thử hỏi: “Mình có bằng chứng nào cho dự đoán ấy? Có khả năng nào khác không?”
Sau cuộc họp, hãy đối chiếu dự đoán ban đầu với những gì thực sự diễn ra.
Nếu lặp lại việc quan sát và kiểm chứng này, bạn có thể dần nhận ra những dự đoán nào thường chính xác, những dự đoán nào chịu ảnh hưởng quá nhiều từ trải nghiệm cũ.
Bạn không cần ép mình luôn mong đợi điều tốt đẹp nhất. Một kỳ vọng linh hoạt và phù hợp với thực tế thường hữu ích hơn sự lạc quan thiếu căn cứ.
Hiểu sự kỳ vọng để nhìn nhận trải nghiệm rõ ràng hơn
Chúng ta không thể kiểm soát mọi sự kiện sẽ xảy ra, nhưng có thể học cách nhận diện những dự đoán đang ảnh hưởng đến suy nghĩ và hành vi của mình.
Một trải nghiệm không thuận lợi trong quá khứ không nhất thiết đồng nghĩa với việc tương lai sẽ lặp lại y hệt. Ngược lại, kỳ vọng tích cực cũng không bảo đảm kết quả luôn diễn ra như mong muốn.
Giá trị của việc hiểu sự kỳ vọng nằm ở khả năng nhận ra ranh giới giữa điều chúng ta đang tin, điều chúng ta cảm nhận và những gì thực tế chứng minh.
Khi không còn xem mọi dự đoán là sự thật chắc chắn, chúng ta có thêm cơ hội tiếp cận trải nghiệm mới với tâm thế cởi mở hơn.
Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn vì sao niềm tin, kỳ vọng và trải nghiệm điều trị trước đó có thể ảnh hưởng đến cảm nhận của cơ thể, cuốn Bạn là Nhà Giả Dược sẽ mang đến những góc nhìn và ví dụ nghiên cứu về hiệu ứng placebo, nocebo cùng mối liên hệ giữa tâm trí và cơ thể.
Happy Live Team
Có thể bạn quan tâm
Bạn là Nhà Giả Dược
