Placebo và Nocebo: Hai hiệu ứng trái ngược

Một người uống viên thuốc không chứa hoạt chất nhưng lại cảm thấy cơn đau giảm bớt. Trong khi đó, một người khác cũng sử dụng viên thuốc không chứa hoạt chất, nhưng xuất hiện cảm giác buồn nôn hoặc đau đầu sau khi được cảnh báo về tác dụng phụ.

Cùng là những viên thuốc không có hoạt chất điều trị đặc hiệu, tại sao trải nghiệm của hai người lại khác nhau?

Câu trả lời có thể liên quan đến placebo và nocebo – hai hiệu ứng được nghiên cứu trong y học nhằm tìm hiểu cách kỳ vọng, trải nghiệm trước đó và bối cảnh điều trị ảnh hưởng đến cảm nhận của bệnh nhân.

Trong cuốn Bạn là Nhà Giả Dược, Joe Dispenza dành nhiều nội dung để giải thích những hiện tượng này và đặt ra câu hỏi về mối quan hệ giữa tâm trí và cơ thể.

Placebo và Nocebo là gì?

Placebo thường được gọi là giả dược, tức một chất hoặc biện pháp không có tác dụng điều trị đặc hiệu đối với tình trạng đang được nghiên cứu.

Hiệu ứng placebo là những thay đổi có thể quy cho các cơ chế như kỳ vọng, học liên kết và bối cảnh điều trị, thay vì tác dụng đặc hiệu của phương pháp được sử dụng.

Ví dụ, một bệnh nhân được cho dùng viên giả dược nhưng tin rằng mình đang nhận thuốc giảm đau. Trong một số điều kiện, kỳ vọng đó có thể góp phần làm giảm cảm nhận đau.

Ngược lại, hiệu ứng nocebo, hay phản giả dược, xảy ra khi kỳ vọng tiêu cực hoặc những yếu tố liên quan đến bối cảnh điều trị góp phần tạo ra hay làm tăng triệu chứng khó chịu.

Chẳng hạn, một người được cảnh báo rằng một viên thuốc có thể gây đau đầu. Sau khi uống viên không chứa hoạt chất, họ vẫn có thể cảm nhận triệu chứng đau đầu.

Điểm quan trọng là những triệu chứng ấy không nhất thiết do người bệnh tưởng tượng. Trải nghiệm đau hoặc khó chịu có thể hoàn toàn có thật, dù cơ chế hình thành không giống tác dụng trực tiếp của thuốc.

Placebo và Nocebo khác nhau ở điểm nào?

Hai hiệu ứng có một số cơ chế liên quan nhưng khác nhau về hướng tác động.

Dù thường được trình bày như hai mặt đối lập, placebo và nocebo không đơn giản là kết quả của suy nghĩ tích cực hoặc tiêu cực.

Mức độ phản ứng còn phụ thuộc vào loại triệu chứng, trải nghiệm trước đó và nhiều yếu tố sinh học, tâm lý khác.

Vì sao một viên giả dược có thể khiến người bệnh cảm thấy tốt hơn?

Khi được điều trị, bệnh nhân không chỉ tiếp nhận thuốc mà còn tiếp xúc với nhiều tín hiệu khác.

Đó có thể là lời giải thích của bác sĩ, hình dạng viên thuốc, quy trình thăm khám hoặc ký ức về những lần điều trị trước.

Những yếu tố này có thể tạo ra kỳ vọng rằng triệu chứng sẽ cải thiện.

Trong nghiên cứu về giảm đau, kỳ vọng tích cực có thể góp phần kích hoạt những cơ chế điều hòa cảm nhận đau của cơ thể.

Ngoài kỳ vọng, quá trình điều kiện hóa cũng đóng vai trò quan trọng. Nếu một người từng nhiều lần sử dụng thuốc có hiệu quả, những tín hiệu gắn với việc uống thuốc có thể trở thành dấu hiệu báo trước sự cải thiện.

Trong Bạn là Nhà Giả Dược, Joe Dispenza đề cập đến các nghiên cứu của Fabrizio Benedetti để giải thích rằng phản ứng placebo có thể liên quan đến những cơ chế khác nhau, bao gồm kỳ vọng và trí nhớ liên kết.

Tuy nhiên, không phải mọi sự cải thiện ở nhóm sử dụng giả dược đều do hiệu ứng placebo. Một phần thay đổi có thể đến từ diễn biến tự nhiên của bệnh hoặc các yếu tố khác.

Hiệu ứng Nocebo có thể gây ra phản ứng mạnh đến mức nào?

Một trong những câu chuyện đáng chú ý được kể trong cuốn sách liên quan đến người đàn ông được gọi là Mason.

Theo câu chuyện, Mason tham gia một thử nghiệm thuốc điều trị trầm cảm. Sau khi uống một lượng lớn những viên thuốc mà anh tin là thuốc thật, anh xuất hiện các triệu chứng nghiêm trọng và được đưa đến bệnh viện.

Các bác sĩ theo dõi tình trạng của anh trong nhiều giờ.

Sau đó, một bác sĩ thuộc nhóm nghiên cứu xác nhận những viên thuốc Mason đã uống thực chất là giả dược.

Theo lời kể trong sách, tình trạng của Mason nhanh chóng cải thiện sau khi biết thông tin này. Joe Dispenza sử dụng trường hợp ấy để minh họa tác động có thể rất mạnh của kỳ vọng tiêu cực.

Đây là một câu chuyện lâm sàng được tác giả thuật lại, không phải bằng chứng cho thấy suy nghĩ tiêu cực luôn gây ra những phản ứng nghiêm trọng tương tự.

Dù vậy, nó đặt ra một câu hỏi đáng suy ngẫm: Khi tin chắc rằng điều nguy hiểm đang xảy ra, cơ thể có thể phản ứng như thế nào?

Vai trò của lời nói và kỳ vọng trong điều trị

Hãy tưởng tượng hai bệnh nhân được giải thích về cùng một phương pháp điều trị.

Người thứ nhất được thông báo rằng phương pháp này có khả năng giúp cải thiện triệu chứng, đồng thời được giải thích rõ những tác dụng không mong muốn có thể xảy ra.

Người thứ hai chỉ tập trung nghe những cảnh báo đáng lo ngại mà không hiểu đầy đủ về lợi ích và mức độ rủi ro.

Hai cách tiếp nhận thông tin có thể tạo ra những kỳ vọng khác nhau.

Điều đó không có nghĩa bác sĩ nên che giấu tác dụng phụ để tránh nocebo. Bệnh nhân vẫn cần được cung cấp thông tin đầy đủ, trung thực để đưa ra quyết định điều trị.

Vấn đề nằm ở cách truyền đạt: thông tin cần rõ ràng, cân bằng, có bối cảnh và tránh gây hoang mang không cần thiết.

Trong cuốn sách, tác giả cũng dẫn các nghiên cứu về sự khác biệt giữa những người có xu hướng lạc quan và bi quan khi được cung cấp thông tin về tác dụng của một chất giả dược.

Những ví dụ này gợi mở vai trò của kỳ vọng, nhưng không có nghĩa tính cách lạc quan hay bi quan có thể quyết định kết quả điều trị của mỗi người.

Placebo có thể thay thế thuốc điều trị không?

Đây là điểm rất dễ gây hiểu lầm khi tìm hiểu về hiệu ứng giả dược.

Một số nghiên cứu cho thấy placebo có thể ảnh hưởng đến cảm nhận đau và một số triệu chứng chủ quan. Nhưng điều đó không chứng minh giả dược có thể thay thế thuốc điều trị nhiễm trùng, kiểm soát bệnh lý nguy hiểm hoặc chữa khỏi mọi căn bệnh.

Tương tự, việc một bệnh nhân cảm thấy khó chịu sau khi đọc về tác dụng phụ không có nghĩa triệu chứng đó chắc chắn là nocebo.

Tác dụng phụ thực sự của thuốc, tình trạng bệnh và những nguyên nhân khác vẫn cần được xem xét.

Nghiên cứu placebo và nocebo giúp chúng ta hiểu thêm về những yếu tố ảnh hưởng đến trải nghiệm điều trị, chứ không phủ nhận vai trò của y học.

Hiểu Placebo và Nocebo giúp ích gì trong cuộc sống?

Bài học quan trọng không phải là cố gắng tin rằng mọi chuyện sẽ tốt đẹp.

Thay vào đó, chúng ta có thể học cách nhận diện những kỳ vọng đang ảnh hưởng đến trải nghiệm của mình.

Khi xuất hiện một triệu chứng sau khi sử dụng thuốc, hãy quan sát và trao đổi với nhân viên y tế thay vì vội kết luận đó là tác dụng phụ hay do lo lắng.

Khi tiếp nhận thông tin sức khỏe, hãy tìm hiểu từ nguồn đáng tin cậy, chú ý đến mức độ rủi ro thực tế và tránh tự suy diễn từ những trường hợp cá biệt.

Đồng thời, đừng xem sự lo lắng là một thất bại của bản thân. Cảm xúc tiêu cực là một phần bình thường của cuộc sống và không đồng nghĩa chúng ta sẽ mắc bệnh.

Hiểu về placebo và nocebo giúp chúng ta nhận ra rằng trải nghiệm sức khỏe chịu ảnh hưởng từ nhiều yếu tố, trong đó có cách não bộ dự đoán và diễn giải những gì đang xảy ra.

Điều đáng quan tâm không phải là sức mạnh tuyệt đối của suy nghĩ, mà là sự tương tác phức tạp giữa tâm trí, cơ thể và môi trường điều trị.

Nếu bạn muốn khám phá sâu hơn những nghiên cứu, câu chuyện và góc nhìn của Joe Dispenza về hiệu ứng giả dược, phản giả dược, niềm tin và sự kỳ vọng, cuốn Bạn là Nhà Giả Dược sẽ mang đến nhiều nội dung để bạn tìm hiểu về mối liên hệ giữa tâm trí và cơ thể.

Happy Live Team

Có thể bạn quan tâm

Bạn là Nhà Giả Dược

ĐẶT SÁCH NGAY