Tác dụng của giả dược: Vì sao không thuốc vẫn đỡ đau?

Một bệnh nhân uống viên thuốc không chứa hoạt chất điều trị nhưng lại cảm thấy cơn đau giảm bớt. Một người khác biết rõ mình đang dùng giả dược, vậy mà sau vài tuần, những triệu chứng khó chịu cũng được cải thiện.

Những hiện tượng này đặt ra một câu hỏi thú vị: Nếu viên thuốc không chứa thành phần điều trị đặc hiệu, điều gì đã góp phần tạo nên sự thay đổi?

Đó là lý do tác dụng của giả dược trở thành một chủ đề quan trọng trong nghiên cứu y học.

Trong cuốn Bạn là Nhà Giả Dược, Joe Dispenza tập hợp nhiều câu chuyện và nghiên cứu về placebo để khám phá mối quan hệ giữa kỳ vọng, trải nghiệm điều trị và phản ứng của cơ thể.

Giả dược là gì và có tác dụng như thế nào?

Giả dược, hay placebo, là một chất hoặc biện pháp không có tác dụng điều trị đặc hiệu đối với tình trạng đang được nghiên cứu.

Ví dụ, trong một thử nghiệm thuốc, nhóm đối chứng có thể được sử dụng viên thuốc trông giống thuốc thật nhưng không chứa hoạt chất đang được đánh giá.

Điều đáng chú ý là một số người trong nhóm dùng giả dược vẫn báo cáo triệu chứng được cải thiện.

Tuy nhiên, cần phân biệt giữa hai khái niệm.

Đáp ứng ở nhóm dùng giả dược là toàn bộ những thay đổi được ghi nhận sau khi sử dụng giả dược.

Hiệu ứng giả dược là phần thay đổi có thể quy cho những cơ chế như kỳ vọng, điều kiện hóa và bối cảnh điều trị.

Sự khác biệt này rất quan trọng. Bởi một người cảm thấy khỏe hơn sau khi dùng giả dược không nhất thiết có nghĩa mọi cải thiện đều do placebo tạo ra.

Triệu chứng có thể thay đổi theo diễn biến tự nhiên của bệnh hoặc những yếu tố khác.

Tác dụng của giả dược trong giảm đau

Giảm đau là một trong những lĩnh vực được nghiên cứu nhiều nhất về hiệu ứng placebo.

Hãy tưởng tượng một bệnh nhân được thông báo rằng mình sắp nhận thuốc giảm đau. Thông tin ấy có thể tạo ra kỳ vọng rằng cảm giác khó chịu sẽ giảm xuống.

Trong một số điều kiện nghiên cứu, kỳ vọng tích cực có thể góp phần làm thay đổi cách não bộ xử lý tín hiệu đau.

Điều này không đồng nghĩa cơn đau ban đầu là tưởng tượng.

Đau là một trải nghiệm thực sự, được hình thành từ sự tương tác giữa tín hiệu thần kinh, trạng thái tâm lý và nhiều quá trình sinh học khác.

Nghiên cứu về giảm đau placebo cho thấy một số cơ chế điều hòa đau của cơ thể có thể tham gia vào phản ứng này.

Trong Bạn là Nhà Giả Dược, tác giả nhắc đến những trường hợp sử dụng giả dược trong bối cảnh giảm đau và các nghiên cứu về vai trò của kỳ vọng đối với cảm nhận triệu chứng.

Tuy nhiên, hiệu ứng giảm đau không xuất hiện giống nhau ở tất cả mọi người và không thể thay thế việc xác định nguyên nhân gây đau.

Nghiên cứu đáng chú ý: Biết mình dùng giả dược vẫn cải thiện triệu chứng

Một trong những nghiên cứu thú vị được trình bày trong sách liên quan đến bệnh nhân mắc hội chứng ruột kích thích, thường viết tắt là IBS.

Năm 2010, nhóm nghiên cứu do Ted Kaptchuk dẫn dắt thực hiện một thử nghiệm với những bệnh nhân mắc hội chứng này.

Theo phần trình bày trong cuốn sách, khoảng 80 người được chia thành hai nhóm. Một nhóm nhận viên giả dược và được thông báo rõ đó là giả dược. Nhóm còn lại không nhận phương pháp điều trị bổ sung trong nghiên cứu.

Sau ba tuần, nhóm sử dụng giả dược báo cáo mức cải thiện triệu chứng tốt hơn nhóm đối chứng.

Điều đặc biệt là những người tham gia không bị đánh lừa rằng mình đang dùng thuốc thật. Họ biết viên thuốc không chứa hoạt chất điều trị đặc hiệu.

Nghiên cứu này thường được nhắc đến khi bàn về giả dược nhãn mở – tức sử dụng placebo mà người tham gia biết rõ bản chất của nó.

Kết quả gợi ý rằng hiệu ứng placebo không nhất thiết luôn đòi hỏi bệnh nhân phải tin mình đang dùng thuốc thật.

Dù vậy, đây không phải bằng chứng cho thấy giả dược có thể chữa khỏi hội chứng ruột kích thích hoặc thay thế điều trị y khoa.

Vì sao giả dược có thể tạo ra phản ứng?

Có nhiều cơ chế được nghiên cứu để giải thích hiện tượng này.

1. Kỳ vọng về kết quả điều trị

Khi bệnh nhân tin rằng một phương pháp có khả năng giúp mình cảm thấy tốt hơn, kỳ vọng ấy có thể ảnh hưởng đến trải nghiệm triệu chứng.

Đặc biệt với cảm nhận đau, kỳ vọng là một yếu tố được nghiên cứu rộng rãi.

Tuy nhiên, không phải cứ tin tưởng mạnh mẽ thì hiệu ứng placebo sẽ xuất hiện.

2. Trí nhớ liên kết và phản ứng có điều kiện

Nếu một người từng nhiều lần sử dụng thuốc có hiệu quả, họ có thể hình thành mối liên hệ giữa những tín hiệu quen thuộc của quá trình điều trị và phản ứng của cơ thể.

Sau này, các tín hiệu tương tự có thể gợi lại một phần đáp ứng đã học.

Trong sách, Joe Dispenza đề cập đến nghiên cứu của Fabrizio Benedetti để giải thích vai trò của điều kiện hóa đối với một số phản ứng sinh lý, đồng thời phân biệt với tác động của kỳ vọng trong những trường hợp khác.

3. Bối cảnh và trải nghiệm chăm sóc y tế

Không gian phòng khám, cách bác sĩ giao tiếp và sự tin tưởng của bệnh nhân cũng có thể ảnh hưởng đến trải nghiệm điều trị.

Một lời giải thích rõ ràng, thái độ tôn trọng và sự quan tâm phù hợp có thể giúp người bệnh cảm thấy yên tâm hơn.

Nhưng những yếu tố này không thay thế tác dụng đặc hiệu của thuốc hoặc các phương pháp điều trị cần thiết.

Giả dược có thể ảnh hưởng đến những triệu chứng nào?

Các nghiên cứu placebo đã xem xét nhiều loại đáp ứng, nhưng mức độ bằng chứng không giống nhau giữa các tình trạng.

Một số lĩnh vực thường được quan tâm gồm:

• Cảm nhận đau: Kỳ vọng và bối cảnh điều trị có thể góp phần thay đổi mức độ đau được cảm nhận.

• Triệu chứng tiêu hóa: Một số nghiên cứu, trong đó có nghiên cứu về hội chứng ruột kích thích, ghi nhận sự cải thiện ở những thước đo triệu chứng do bệnh nhân báo cáo.

• Một số phản ứng sinh lý đã học: Các nghiên cứu điều kiện hóa cho thấy tín hiệu liên quan đến điều trị trước đó có thể ảnh hưởng đến một số đáp ứng của cơ thể trong điều kiện nhất định.

Điều cần nhấn mạnh là giảm cảm nhận triệu chứng không đồng nghĩa nguyên nhân gây bệnh đã được loại bỏ.

Chẳng hạn, một người cảm thấy ít đau hơn không có nghĩa tổn thương mô đã lành.

Vì sao giả dược được sử dụng trong thử nghiệm thuốc?

Nếu nhóm dùng giả dược vẫn có thể cải thiện, làm sao biết một loại thuốc mới thực sự hiệu quả?

Đây chính là lý do nhóm đối chứng placebo có vai trò quan trọng trong nhiều thử nghiệm lâm sàng.

Các nhà nghiên cứu có thể so sánh kết quả giữa nhóm dùng thuốc thật và nhóm dùng giả dược để đánh giá liệu thuốc có tạo ra lợi ích vượt lên trên những thay đổi không đặc hiệu hay không.

Trong những thử nghiệm phù hợp, việc phân nhóm ngẫu nhiên và làm mù giúp hạn chế sai lệch do kỳ vọng của người tham gia hoặc nhà nghiên cứu.

Cuốn Bạn là Nhà Giả Dược cũng nhắc đến vai trò lịch sử của Henry Beecher và sự phát triển của nghiên cứu đối chứng giả dược.

Tuy nhiên, không phải thử nghiệm nào cũng phù hợp để sử dụng placebo. Thiết kế nghiên cứu phải đáp ứng yêu cầu đạo đức, đặc biệt khi đã có phương pháp điều trị hiệu quả.

Giả dược có thể chữa khỏi bệnh không?

Đây là câu hỏi cần được trả lời thận trọng.

Hiệu ứng placebo có thể góp phần thay đổi một số trải nghiệm triệu chứng và đáp ứng sinh lý trong những điều kiện nhất định.

Nhưng điều đó không chứng minh giả dược có thể tiêu diệt vi khuẩn, loại bỏ khối u hoặc chữa khỏi mọi bệnh lý.

Trong cuốn sách, Joe Dispenza đưa ra những cách diễn giải rộng hơn về khả năng tác động của tâm trí lên sức khỏe. Những quan điểm này cần được phân biệt với các kết luận đã được kiểm chứng bằng nghiên cứu lâm sàng.

Không nên tự ý ngừng thuốc, trì hoãn khám bệnh hoặc thay thế phương pháp điều trị bằng giả dược hay niềm tin đơn thuần.

Hiểu tác dụng của giả dược để nhìn nhận sức khỏe đúng hơn

Nghiên cứu placebo cho thấy trải nghiệm điều trị không chỉ phụ thuộc vào thành phần của thuốc. Kỳ vọng, ký ức, sự giao tiếp và bối cảnh chăm sóc cũng có thể đóng vai trò nhất định.

Tuy nhiên, tác dụng của giả dược không phải bằng chứng rằng tâm trí có thể kiểm soát mọi quá trình sinh học.

Giá trị thực tế của việc hiểu placebo nằm ở chỗ chúng ta nhận ra sức khỏe là một lĩnh vực phức tạp, nơi yếu tố tâm lý và sinh học có thể tương tác với nhau.

Một phương pháp điều trị tốt cần được đánh giá bằng bằng chứng khoa học, đồng thời quan tâm đến trải nghiệm và nhu cầu của người bệnh.

Nếu bạn muốn tìm hiểu sâu hơn về những nghiên cứu và câu chuyện được Joe Dispenza sử dụng để giải thích hiệu ứng giả dược, kỳ vọng, trí nhớ liên kết và mối quan hệ giữa tâm trí với cơ thể, cuốn Bạn là Nhà Giả Dược sẽ mang đến nhiều góc nhìn đáng khám phá.

Happy Live Team

Có thể bạn quan tâm

Bạn là Nhà Giả Dược

ĐẶT SÁCH NGAY