Sóng não là gì? Beta, Alpha, Theta khác nhau thế nào?
Sóng não là gì? Hãy hình dung ba khoảnh khắc trong cùng một ngày.
9 giờ sáng, bạn đang xử lý email, đọc báo cáo và cố giải quyết một vấn đề khó.
3 giờ chiều, bạn ngồi tựa lưng, mắt nhìn ra cửa sổ và để đầu óc lang thang trong vài phút.
11 giờ đêm, bạn bắt đầu chìm vào giấc ngủ. Cơ thể đã rất thư giãn nhưng tâm trí vẫn còn những hình ảnh và suy nghĩ lơ lửng.
Bộ não vẫn hoạt động trong cả ba thời điểm, nhưng kiểu hoạt động điện có thể khác nhau. Những dao động điện này có thể được quan sát bằng điện não đồ (EEG) và phân tích theo các dải tần số thường được gọi là sóng não.
Beta, Alpha và Theta là ba cái tên thường xuất hiện khi nói về những trạng thái này.
Sóng não là gì và Hertz có ý nghĩa gì?
Các tế bào thần kinh giao tiếp thông qua hoạt động điện – hóa học. Khi đo hoạt động điện tổng hợp trên da đầu bằng EEG, người ta có thể quan sát các dao động với những tần số khác nhau.
Tần số được đo bằng Hertz (Hz), tức số chu kỳ trong một giây.
Trong hệ phân loại được sử dụng trong nguồn của bài viết:
- Theta: khoảng 4–8 Hz
- Alpha: khoảng 8–13 Hz
- Beta: khoảng 13–30 Hz
Ngoài ra còn có Delta ở tần số thấp hơn và Gamma ở tần số cao hơn.
Nhưng một điểm rất dễ gây hiểu lầm là: sóng nhanh hơn không có nghĩa bộ não “tốt hơn” hay thông minh hơn.
Mỗi dải tần có thể xuất hiện nổi bật hơn trong những trạng thái và hoạt động khác nhau.
Beta: khi sự chú ý hướng mạnh ra thế giới bên ngoài
Hãy quay lại buổi sáng.
Bạn đang nhìn màn hình, đọc một bảng số liệu, nghe đồng nghiệp nói và đồng thời nghĩ xem mình nên trả lời thế nào.
Đây là kiểu trạng thái mà cuốn sách liên hệ với sóng Beta: tỉnh táo, suy nghĩ có ý thức và chú ý nhiều đến môi trường bên ngoài.
Nguồn còn chia Beta thành nhiều mức.
Beta thấp đến trung bình có thể xuất hiện khi chúng ta đang tập trung, học hoặc xử lý thông tin. Trong khi đó, Beta cao được tác giả gắn với trạng thái kích thích, căng thẳng hoặc cảnh giác cao hơn.
Vì vậy, không nên hiểu đơn giản:
Beta = căng thẳng.
Beta cũng là một phần bình thường của đời sống tỉnh táo. Khi bạn đang đọc chính bài viết này và cố gắng hiểu một khái niệm mới, hoạt động Beta có thể đang đóng vai trò quan trọng.
Alpha: khi tiếng ồn bên ngoài bắt đầu nhỏ lại
Bây giờ bạn dừng làm việc.
Bạn tựa lưng vào ghế, thả lỏng cơ thể và nhìn ra ngoài cửa sổ. Trong vài phút, bạn không còn phân tích một vấn đề cụ thể. Một ý tưởng bất chợt xuất hiện hoặc tâm trí bắt đầu mơ màng.
Trong cách mô tả của nguồn, Alpha gắn với trạng thái thư giãn hơn, giàu tưởng tượng và ít chú ý đến môi trường bên ngoài hơn.
Có thể xem đây là sự thay đổi trọng tâm chú ý:
Beta: bên ngoài nổi bật hơn.
Alpha: thế giới bên trong bắt đầu nổi bật hơn.
Đây cũng là lý do Alpha thường xuất hiện trong các cuộc thảo luận về thư giãn và thiền.
Nhưng Alpha không chỉ xuất hiện khi thiền. Chúng ta có thể đi vào trạng thái Alpha ở nhiều thời điểm trong ngày khi thư giãn, mơ mộng hoặc giảm bớt sự phân tích.
Theta: vùng chạng vạng giữa thức và ngủ
Bạn nằm trên giường và bắt đầu thiếp đi.
Căn phòng dần biến mất khỏi sự chú ý. Cơ thể rất thư giãn. Những hình ảnh hoặc ký ức kỳ lạ có thể xuất hiện mà bạn không chủ động tạo ra chúng.
Đó là một ví dụ dễ hình dung về trạng thái thường được liên hệ với Theta.
Nguồn mô tả Theta ở người trưởng thành như trạng thái “chạng vạng”, khi chúng ta ở giữa thức và ngủ: tâm trí vẫn còn một mức độ tỉnh táo trong khi cơ thể đang tiến sâu hơn vào giấc ngủ. Theta cũng được tác giả liên hệ với thiền sâu.
Trong mô hình của cuốn sách, Theta còn được xem là trạng thái trong đó tâm trí phân tích giảm mạnh và việc tiếp cận những quá trình tiềm thức trở nên dễ dàng hơn.
Phần sau là cách diễn giải riêng của tác giả về mối quan hệ giữa sóng não và tiềm thức, vì vậy không nên biến nó thành một kết luận thần kinh học phổ quát.
Beta, Alpha và Theta không phải ba “chế độ” tách biệt
Đây là điểm quan trọng khi tìm hiểu sóng não là gì.
Đừng hình dung bộ não giống một chiếc radio chỉ có thể bật một kênh:
Beta OFF → Alpha ON → Theta ON.
Thực tế phức tạp hơn. Các dải tần số có thể cùng hiện diện trong tín hiệu EEG; khi nói một người đang ở “trạng thái Alpha” hay “Beta”, cách nói này thường nhấn mạnh một kiểu hoạt động nổi bật trong bối cảnh nhất định.
Ngay trong nguồn cũng mô tả con người chuyển đổi qua lại giữa Beta và Alpha trong ngày.
Có thể ghi nhớ sự khác biệt một cách đơn giản:
| Sóng não | Tần số theo nguồn | Trạng thái thường được mô tả |
|---|---|---|
| Beta | 13–30 Hz | Tỉnh táo, tập trung, suy nghĩ và chú ý bên ngoài |
| Alpha | 8–13 Hz | Thư giãn, giảm phân tích, chú ý nhiều hơn vào bên trong |
| Theta | 4–8 Hz | Chạng vạng thức–ngủ, trạng thái nội tâm sâu hơn |
Các mốc tần số có thể khác đôi chút giữa các hệ phân loại, vì vậy nên xem chúng như các dải quy ước, không phải những đường biên tuyệt đối.
Vì sao hiểu ba loại sóng não này lại quan trọng khi nói về thiền?
Bây giờ mới đến thiền.
Trong phương pháp được trình bày trong sách, một mục tiêu của thiền là chuyển từ trạng thái chú ý mạnh đến thế giới bên ngoài sang trạng thái chú ý nhiều hơn đến thế giới nội tâm. Quá trình này được mô tả theo hướng Beta → Alpha → Theta.
Điều đáng nhớ không phải là cố “săn” một loại sóng não nào đó.
Hiểu sóng não là gì trước hết giúp chúng ta thấy bộ não không duy trì một trạng thái duy nhất suốt ngày. Khi làm việc tập trung, khi thả lỏng, khi mơ màng và khi tiến gần đến giấc ngủ, hoạt động của não có thể thay đổi.
Beta, Alpha và Theta vì thế không phải ba cấp bậc để xem trạng thái nào “cao hơn”.
Chúng là ba cửa sổ khác nhau để quan sát một bộ não luôn thay đổi theo những gì chúng ta đang làm.
Nếu muốn đọc sâu hơn về Beta, Alpha, Theta và cách các trạng thái này được liên hệ với quá trình thiền, phần giải thích được trình bày khá tập trung trong Phá bỏ thói quen – Đánh thức chính mình.
Happy Live Team
Có thể bạn quan tâm
Phá bỏ thói quen, Đánh thức chính mình
