Thiền và tiềm thức có liên quan gì với nhau? Nếu tiềm thức chứa những phản ứng và thói quen diễn ra gần như tự động, tại sao chỉ việc ngồi yên, nhắm mắt và giảm sự chú ý đến thế giới bên ngoài lại có thể giúp chúng ta tiếp cận chúng?

Joe Dispenza đưa ra một hình ảnh khá dễ hiểu: giữa những suy nghĩ có ý thức và các chương trình tự động tồn tại một “người gác cửa” – tâm trí phân tích.

Khi người gác cửa này hoạt động mạnh, chúng ta liên tục suy nghĩ, đánh giá, dự đoán và phản ứng với thế giới bên ngoài. Theo mô hình được trình bày trong Phá bỏ thói quen, thiền là một cách làm giảm hoạt động phân tích ấy để sự chú ý có thể dịch chuyển sâu hơn vào thế giới bên trong.

Tâm trí phân tích giống như một người gác cổng

Hãy nhớ lại một đêm bạn nằm trên giường nhưng đầu óc vẫn không ngừng chạy:

“Ngày mai phải làm gì?”

“Tại sao mình lại nói câu đó?”

“Nếu kế hoạch thất bại thì sao?”

Cơ thể đang nằm yên, nhưng tâm trí vẫn so sánh, dự đoán và giải quyết vấn đề.

Trong mô hình của cuốn sách, trạng thái phân tích này gắn với hoạt động tỉnh táo của tâm trí có ý thức và sóng não Beta. Tâm trí phân tích được ví như rào cản giữa những gì chúng ta đang chủ động suy nghĩ với những thói quen, niềm tin và phản ứng đã trở nên tự động.

Đó là lý do thiền ở đây không được hiểu đơn giản là “không nghĩ gì cả”.

Mục tiêu là thay đổi cách chúng ta đặt sự chú ý.

Từ thế giới bên ngoài sang thế giới bên trong

Trong phần lớn ngày sống, sự chú ý của chúng ta liên tục bị kéo ra ngoài.

Điện thoại rung. Một email đến. Đồng nghiệp gọi. Deadline xuất hiện. Một tiếng động khiến bạn quay đầu.

Não liên tục nhận thông tin và phản ứng.

Khi thiền, quá trình ấy được đảo chiều. Thay vì liên tục chú ý đến môi trường, cơ thể và thời gian, người thực hành giảm dần sự tham gia vào các kích thích bên ngoài và đưa sự chú ý vào trải nghiệm bên trong.

Nguồn mô tả quá trình này như sự dịch chuyển từ trạng thái cảnh giác cao sang một trạng thái có tổ chức và thư giãn hơn.

Vì vậy, mối liên hệ giữa thiền và tiềm thức trong cách tiếp cận này không nằm ở một cánh cửa bí mật nào trong não.

“Cánh cửa” là một ẩn dụ cho sự thay đổi trạng thái chú ý.

Vì sao Alpha và Theta thường được nhắc đến?

Hãy hình dung những phút ngay trước khi ngủ.

Bạn vẫn biết mình đang nằm trên giường, nhưng tiếng động bên ngoài bắt đầu ít quan trọng hơn. Dòng suy nghĩ không còn sắc nét như lúc làm việc. Những hình ảnh, ký ức hoặc liên tưởng có thể xuất hiện tự nhiên.

Cuốn sách sử dụng các trạng thái sóng não để giải thích quá trình tương tự khi thiền: từ Beta của trạng thái tỉnh táo và phân tích, sang Alpha thư giãn hơn, rồi có thể tiến đến Theta.

Đặc biệt, Alpha được tác giả mô tả như “cầu nối” giữa tâm trí có ý thức và tiềm thức. Theo mô hình này, khi hoạt động sóng não chậm hơn, sự chi phối của tâm trí phân tích giảm xuống và thế giới nội tâm trở nên nổi bật hơn.

Đây cũng là lý do buổi sáng ngay sau khi thức dậy và buổi tối trước khi ngủ được xem là những thời điểm thuận lợi để thiền: cơ thể vốn đang tự nhiên chuyển qua những trạng thái này.

Cần lưu ý rằng cách gắn các trạng thái sóng não với việc “truy cập tiềm thức” ở đây là mô hình diễn giải của tác giả, không nên hiểu như một bản đồ thần kinh học đã được khoa học xác lập đầy đủ.

Đi vào tiềm thức để làm gì?

Đây mới là phần quan trọng.

Nếu mục tiêu chỉ là thư giãn, câu chuyện có thể dừng ở việc giảm căng thẳng.

Nhưng trong phương pháp được trình bày trong sách, thiền còn nhằm giúp người thực hành quan sát những gì trước đây diễn ra tự động: một suy nghĩ quen thuộc, một niềm tin, một phản ứng cảm xúc hay một hành vi đã gắn chặt với bản thân.

Giả sử mỗi khi bị phê bình, bạn lập tức phòng thủ.

Trong đời sống bình thường, chuỗi phản ứng có thể chạy rất nhanh:

Nghe lời phê bình → khó chịu → phản bác.

Bạn chỉ nhận ra chuyện gì vừa xảy ra sau khi nó kết thúc.

Thiền tạo ra một hoàn cảnh khác: không có người đang phê bình bạn, không cần phản ứng ngay, và sự chú ý được hướng vào bên trong.

Bạn có cơ hội nhìn thấy những suy nghĩ và cảm xúc quen thuộc mà không nhất thiết phải lập tức hành động theo chúng.

Theo logic của phương pháp này, đó là bước đưa một thứ vốn vô thức trở thành thứ có thể được nhận biết.

“Cánh cửa” thực chất là khoảng trống giữa kích thích và phản ứng

Có lẽ đây là cách thực tế nhất để hiểu mối quan hệ giữa thiền và tiềm thức.

Chúng ta thường muốn thay đổi bằng cách cố gắng kiểm soát hành vi khi tình huống đã xảy ra. Nhưng đến lúc ấy, chương trình quen thuộc có thể đã được kích hoạt.

Thiền tạo ra một không gian khác để quan sát nó.

Không phải để chiến đấu với mọi suy nghĩ xuất hiện. Cũng không phải để ép tâm trí hoàn toàn trống rỗng.

Mà để nhận ra:

À, mình lại đang nghĩ theo cách này.

Đây là cảm giác thường xuất hiện trước khi mình phản ứng.

Đây là chương trình mình vẫn chạy mà trước đây không nhận ra.

Và theo cách nhìn đó, “đi vào tiềm thức” không nhất thiết phải được hình dung như đi đến một nơi bí ẩn nằm sâu trong não.

Nó có thể bắt đầu từ một việc đơn giản hơn nhiều:

Nhìn thấy điều vẫn diễn ra bên trong mình trước khi nó kịp trở thành một phản ứng tự động.

Nếu muốn tìm hiểu đầy đủ phương pháp thiền được xây dựng quanh quá trình vượt qua tâm trí phân tích → nhận diện chương trình tự động → luyện tập trạng thái mới, bạn có thể đọc Phá bỏ thói quen – Đánh thức chính mình.

Happy Live Team

Có thể bạn quan tâm

Phá bỏ thói quen, Đánh thức chính mình

ĐẶT NGAY